Przez wiele lat szkolenia z zakresu ratownictwa wodnego opierały się przede wszystkim na udziale pozorantów. Trudno się temu dziwić – żywy człowiek pozwala ćwiczyć kontakt z poszkodowanym, komunikację oraz ocenę jego stanu. W przypadku podstawowych kursów jest to rozwiązanie w pełni uzasadnione. Problem pojawia się jednak w momencie, gdy szkolenie ma przygotowywać ratowników do działań prowadzonych w warunkach rzeczywistych.
Spis treści:
Większość prawdziwych akcji ratowniczych nie przypomina ćwiczeń organizowanych na spokojnym akwenie przy dobrej pogodzie. Poszkodowany bardzo często jest nieprzytomny, znajduje się pod powierzchnią wody, nie współpracuje z ratownikiem, ma na sobie ciężkie ubranie, a jego masa i zachowanie w wodzie znacząco różnią się od zachowania wysportowanego pozoranta świadomie uczestniczącego w ćwiczeniu.
Z punktu widzenia bezpieczeństwa istnieje również druga, znacznie ważniejsza kwestia. W wielu scenariuszach szkoleniowych wykorzystanie żywego człowieka jest po prostu niedopuszczalne. Dotyczy to przede wszystkim ćwiczeń wymagających zanurzenia poszkodowanego, pozostawienia go pod wodą przez dłuższy czas, prowadzenia działań w silnym nurcie, podczas ograniczonej widoczności czy wykonywania skomplikowanych operacji z wykorzystaniem jednostek pływających.
To właśnie w takich sytuacjach specjalistyczne manekiny ratownicze stają się jedynym narzędziem pozwalającym wiernie odtworzyć przebieg rzeczywistej akcji. Poniżej przedstawiamy siedem scenariuszy, których nie sposób bezpiecznie przeprowadzić z udziałem pozoranta, a które powinny znaleźć się w programie zaawansowanego szkolenia ratowników wodnych.
7 specjalistycznych scenariuszy ratownictwa wodnego, w których manekiny są niezbędnym elementem szkolenia
- Poszukiwania osoby znajdującej się pod wodą
Jednym z najbardziej wymagających działań realizowanych przez ratowników wodnych są poszukiwania osoby zaginionej pod wodą. Tego typu akcje angażują nurków, ratowników zabezpieczających, operatorów łodzi oraz osoby odpowiedzialne za koordynację działań.
Próba odtworzenia takiego scenariusza z udziałem człowieka byłaby skrajnie niebezpieczna. Nawet doświadczeni nurkowie nie powinni pełnić roli poszkodowanego pozostającego pod wodą przez dłuższy czas.
Specjalistyczny manekin ewaluacyjny Ruth Lee Body Recovery umożliwia natomiast dowolne rozmieszczenie poszkodowanego na różnych głębokościach, wielokrotne powtarzanie ćwiczenia oraz prowadzenie działań zgodnie z obowiązującymi procedurami. Ratownicy mogą ćwiczyć wykorzystanie sonarów, technik nurkowych oraz współpracę pomiędzy zespołami bez narażania kogokolwiek na niebezpieczeństwo na dnie akwenu.
Co równie istotne, każdy kolejny zespół pracuje dokładnie w tych samych warunkach, dzięki czemu instruktor może obiektywnie porównywać skuteczność poszczególnych metod poszukiwań.
Body Recovery wiernie symuluje ofiarę utonięcia, opada na dno, jest widoczny dla urządzeń sonarowych. Suchy fantom waży 50 kg, natomiast jego waga w wodzie spada do 10 kg, co odzwierciedla ciężar osoby dorosłej znajdującej się w wodzie.
- Wydobycie nieprzytomnego poszkodowanego z dna akwenu
Odnalezienie osoby pod wodą stanowi dopiero początek działań. Znacznie większym wyzwaniem jest jej bezpieczne wydobycie oraz transport do miejsca, w którym możliwe będzie rozpoczęcie czynności ratunkowych. To właśnie podczas podjęcia poszkodowanego najczęściej ujawniają się błędy techniczne.
Żaden pozorant nie jest w stanie zachowywać się jak osoba nieprzytomna znajdująca się pod wodą. Instynkt samozachowawczy powoduje odruchowe napinanie mięśni, zmianę pozycji ciała oraz aktywną współpracę z ratownikami, nawet jeśli uczestnik ćwiczeń stara się tego unikać.
Manekin zachowuje się natomiast dokładnie tak, jak rzeczywisty poszkodowany – pozostaje całkowicie bierny, nie zmienia położenia środka ciężkości i wymusza prawidłowe zastosowanie technik ratowniczych. Dzięki temu instruktor ocenia faktyczne umiejętności zespołu, a nie zdolność współpracy z pozorantem.
- Akcja „człowiek za burtą”
Ratowanie człowieka, który znalazł się za burtą należy do najbardziej złożonych ćwiczeń realizowanych przez załogi jednostek pływających. O sukcesie decyduje nie tylko sprawność ratownika, ale również komunikacja na pokładzie, właściwe manewrowanie łodzią oraz zachowanie całej załogi.
Ćwiczenie z udziałem żywego człowieka wiąże się z wieloma ograniczeniami. Pozorant nie może zostać narażony na kontakt ze śrubą napędową, uderzenie kadłubem ani przypadkowe wciągnięcie pod jednostkę. W praktyce oznacza to konieczność zachowania znacznych marginesów bezpieczeństwa, które zmieniają charakter całego szkolenia.
Manekin pozwala przećwiczyć rzeczywiste podejście do poszkodowanego, wykorzystanie sprzętu oraz różnych technik podjęcia z wody. Instruktor może celowo zmieniać położenie manekina względem wiatru, fali czy prądu, dzięki czemu każda próba wymaga od załogi analizy sytuacji i właściwego planowania manewru.
Manekinem zaprojektowanym do tego typu szkoleń jest Ruth Lee Man Overboard, który unosi się na wodzie poziomo, pionowo lub pod kątem 45⁰, aby wiernie symulować prawdziwego poszkodowanego, przytomnego lub nieprzytomnego.
- Akcje ratunkowe podczas ograniczonej widoczności i w porze nocnej
Coraz więcej ośrodków szkoleniowych prowadzi ćwiczenia po zmroku. To bardzo dobry kierunek, ponieważ znaczna część rzeczywistych interwencji odbywa się właśnie nocą. Ograniczona widoczność całkowicie zmienia sposób prowadzenia działań. Ratownicy muszą wykorzystywać reflektory, noktowizję, kamery termowizyjne lub systemy lokalizacji, a komunikacja pomiędzy członkami zespołu staje się znacznie trudniejsza.
Pozorant znajdujący się w wodzie po zmroku jest narażony na wychłodzenie, utratę orientacji oraz stres związany z ograniczoną możliwością obserwacji otoczenia. Z tego względu czas jego przebywania w wodzie musi być bardzo krótki, co uniemożliwia realizację rozbudowanych scenariuszy.
Manekiny Ruth Lee eliminują wszystkie te ograniczenia. Instruktor może dowolnie wydłużać czas poszukiwań, zmieniać miejsce ukrycia poszkodowanego oraz wielokrotnie powtarzać ćwiczenie bez wpływu na bezpieczeństwo uczestników.
Służby bardzo często wykorzystują w takich scenariuszach szkoleniowych Ruth Lee Offshore – jego nogi opadają pod powierzchnię, pozostawiają widoczną wyłącznie głowę.
- Ćwiczenia prowadzone podczas wysokiej fali lub silnego nurtu
Ratownicy doskonale wiedzą, że warunki hydrologiczne bardzo szybko weryfikują nawet najlepiej opanowane procedury. Silny nurt, wysoka fala lub zmienne warunki pogodowe powodują, że podjęcie poszkodowanego staje się znacznie bardziej wymagające
Z oczywistych względów nie można świadomie narażać pozoranta na dryfowanie w nurcie rzeki czy przebywanie w strefie wysokich fal. Manekiny umożliwiają prowadzenie ćwiczeń podczas niekorzystnych warunków atmosferycznych, pozwalając instruktorom sprawdzić nie tylko umiejętności techniczne, ale również odporność psychiczną ratowników i organizację pracy całego zespołu.
- Wieloetapowa ewakuacja z wykorzystaniem różnych środków transportu
W rzeczywistych działaniach wydobycie poszkodowanego wiąże się z koniecznością sprawnego przetransportowania na brzeg, a niekiedy również ewakuacji za pomocą pojazdu/łodzi/śmigłowca w celu przekazania zespołowi medycznemu.
Wykorzystując manekiny, możliwe jest przeprowadzenie kompletnego scenariusza – od momentu odnalezienia poszkodowanego aż do przekazania go zespołowi medycznemu. Dzięki temu szkolenie obejmuje cały łańcuch działań, a nie jedynie jego wybrane elementy.
- Złożone ćwiczenia z udziałem służb
Najbardziej wartościowe szkolenia to te, w których uczestniczy kilka formacji jednocześnie. Wspólne działania ratowników wodnych, strażaków, policji, zespołów medycznych oraz nurków pozwalają zweryfikować procedury współpracy znacznie lepiej niż ćwiczenia prowadzone wyłącznie w obrębie jednej organizacji.
Jednocześnie są to scenariusze najbardziej wymagające organizacyjnie. Poszkodowany może być wielokrotnie przemieszczany pomiędzy zespołami, podnoszony przy użyciu różnych urządzeń, transportowany łodziami lub pojazdami terenowymi. W przypadku wykorzystania śmigłowców lub dźwigów bezpieczeństwo pozoranta staje się priorytetem, co często wymusza uproszczenie całego scenariusza.
Manekin umożliwia przeprowadzenie pełnego ćwiczenia zgodnie z rzeczywistym przebiegiem akcji. Poszczególne służby wykonują swoje zadania bez konieczności stosowania sztucznych ograniczeń wynikających z obecności człowieka odgrywającego rolę poszkodowanego. Dzięki temu instruktorzy mogą ocenić współdziałanie wszystkich zespołów, jakość komunikacji oraz zgodność działań z obowiązującymi procedurami.
Dlaczego realizm szkolenia nie może kończyć się na zaangażowaniu pozoranta?
W środowisku ratowniczym często można spotkać się z opinią, że największy realizm zapewnia wykorzystanie żywego pozoranta. Jest w tym sporo prawdy, ale wyłącznie wtedy, gdy ćwiczenia dotyczą komunikacji z poszkodowanym lub podstawowych technik ratowniczych.
Im bardziej zaawansowany staje się scenariusz, tym większym ograniczeniem jest obecność człowieka. Pojawiają się kompromisy dotyczące bezpieczeństwa, czasu ekspozycji w wodzie, warunków pogodowych czy sposobu prowadzenia działań. W efekcie szkolenie coraz bardziej odbiega od realiów, z którymi ratownicy spotykają się podczas prawdziwych interwencji.
Specjalistyczne manekiny ratownicze nie zastępują pozorantów – uzupełniają proces szkoleniowy tam, gdzie kończą się możliwości bezpiecznego zaangażowania ludzi. Pozwalają odtworzyć sytuacje niemożliwe do przećwiczenia w inny sposób, wielokrotnie powtarzać identyczne scenariusze i obiektywnie oceniać pracę zespołów.
To właśnie możliwość wiernego odwzorowania najbardziej wymagających akcji sprawia, że współczesne szkolenia specjalistyczne coraz częściej opierają się na wykorzystaniu realistycznych manekinów ratowniczych. Nie dlatego, że zastępują one człowieka, lecz dlatego, że umożliwiają przećwiczenie sytuacji, których z udziałem człowieka po prostu nie da się bezpiecznie zrealizować.
Przeczytaj również: Poszukiwania podwodne sonarem z wykorzystaniem Body Recovery Ruth Lee